ترمز احیاکننده در خودروهای برقی با بازیابی انرژی هنگام کاهش سرعت، برد حرکتی را افزایش می‌دهد.

خودروهای برقی علاوه‌بر شتاب‌گیری سریع و مصرف انرژی پایین، از فناوری مهمی به نام ترمز احیاکننده بهره می‌برند. این سیستم هنگام کاهش سرعت، بخشی از انرژی حرکتی خودرو را به برق تبدیل کرده و به باتری بازمی‌گرداند. اما ترمز احیاکننده چگونه کار می‌کند، چقدر در افزایش برد حرکتی مؤثر است و آیا می‌تواند جایگزین ترمزهای معمولی شود؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های فنی خودروهای برقی با خودروهای بنزینی، نحوه مدیریت انرژی هنگام کاهش سرعت است. در خودروهای معمولی، بخش عمده انرژی جنبشی خودرو هنگام ترمزگیری به گرما تبدیل شده و از دست می‌رود. اما خودروهای برقی می‌توانند بخشی از این انرژی را بازیابی و دوباره در باتری ذخیره کنند.

این فناوری که با نام ترمز احیاکننده یا ترمز بازیاب انرژی (Regenerative Braking) شناخته می‌شود، یکی از دلایل راندمان بالای خودروهای برقی، به‌ویژه در رانندگی شهری است.

بااین‌حال، میزان بازیابی انرژی به شرایط مختلفی مانند سرعت خودرو، دمای باتری، سطح شارژ و نحوه رانندگی بستگی دارد و برخلاف تصور برخی رانندگان، همیشه استفاده از بیشترین شدت ترمز احیاکننده بهترین نتیجه را به همراه ندارد.

ترمز احیاکننده چگونه کار می‌کند؟

در خودروهای بنزینی، سیستم ترمز معمولاً با استفاده از اصطکاک میان لنت‌ها و دیسک‌های ترمز، سرعت چرخ‌ها را کاهش می‌دهد. در این فرایند، انرژی جنبشی خودرو به انرژی گرمایی تبدیل شده و در محیط پراکنده می‌شود.

به عبارت دیگر، انرژی‌ای که موتور برای شتاب‌گیری و حرکت خودرو مصرف کرده است، هنگام ترمزگیری تا حد زیادی از بین می‌رود.

در خودروهای برقی، موتور الکتریکی می‌تواند هنگام کاهش سرعت نقش خود را تغییر دهد و مانند یک ژنراتور عمل کند.

زمانی که راننده پای خود را از روی پدال گاز برمی‌دارد یا ترمز می‌گیرد، چرخ‌ها می‌توانند موتور الکتریکی را به گردش درآورند. در این حالت، موتور به‌جای مصرف برق برای حرکت دادن خودرو، انرژی مکانیکی چرخ‌ها را به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند.

برق تولیدشده سپس از طریق سیستم مدیریت انرژی به باتری منتقل می‌شود و می‌توان از آن برای حرکت مجدد خودرو استفاده کرد.

به این ترتیب، بخشی از انرژی مصرف‌شده هنگام شتاب‌گیری دوباره بازیابی می‌شود و راندمان کلی خودرو افزایش پیدا می‌کند.

البته این فرایند بدون اتلاف انرژی نیست و بخشی از انرژی در موتور الکتریکی، تجهیزات الکترونیکی و باتری از دست می‌رود.

Regenerative Braking

چرا ترمز احیاکننده در رانندگی شهری مؤثرتر است؟

یکی از مهم‌ترین مزایای ترمز احیاکننده، افزایش بهره‌وری خودروهای برقی در ترافیک شهری است.

در شهر، رانندگان بارها پشت چراغ قرمز توقف می‌کنند، سرعت خود را کاهش می‌دهند و دوباره شتاب می‌گیرند. در خودروهای بنزینی، این تغییرات مداوم سرعت باعث اتلاف انرژی از طریق ترمزهای اصطکاکی می‌شود.

اما در خودروهای برقی، هر بار کاهش سرعت فرصتی برای بازگرداندن بخشی از انرژی به باتری است.

به همین دلیل، خودروهای برقی در ترافیک‌های سنگین و مسیرهای شهری می‌توانند از مزایای بیشتری نسبت به رانندگی با سرعت ثابت در بزرگراه برخوردار شوند.

در بزرگراه‌ها، به دلیل کاهش تعداد دفعات ترمزگیری، فرصت کمتری برای بازیابی انرژی وجود دارد. همچنین در سرعت‌های بالا، مقاومت آیرودینامیکی سهم بیشتری از انرژی مصرفی خودرو را به خود اختصاص می‌دهد.

بازیابی انرژی هنگام حرکت در سرازیری

ترمز احیاکننده فقط هنگام نزدیک شدن به چراغ قرمز یا توقف خودرو کاربرد ندارد.

در مسیرهای سرازیری نیز خودرو می‌تواند با استفاده از موتور الکتریکی سرعت خود را کنترل کرده و بخشی از انرژی ناشی از کاهش ارتفاع را به برق تبدیل کند.

برای مثال، هنگام پایین آمدن از یک مسیر کوهستانی، سیستم احیاکننده می‌تواند بدون اتکای کامل به لنت‌ها و دیسک‌های ترمز، سرعت خودرو را کاهش دهد.

میزان انرژی بازیابی‌شده در این شرایط به عواملی مانند شیب مسیر، سرعت حرکت، ظرفیت پذیرش شارژ باتری و شرایط سیستم محرکه بستگی دارد.

Regenerative Braking

رانندگی تک‌پداله چیست و چه ارتباطی با ترمز احیاکننده دارد؟

یکی از قابلیت‌های جالب خودروهای برقی، امکان رانندگی تک‌پداله یا One-Pedal Driving است.

در بسیاری از خودروهای برقی، راننده می‌تواند شدت ترمز احیاکننده را تنظیم کند. در حالت ضعیف، برداشتن پا از روی پدال گاز باعث کاهش سرعت ملایم خودرو می‌شود؛ اما در حالت قوی‌تر، خودرو ممکن است بدون فشردن پدال ترمز، کاهش سرعت قابل‌توجهی داشته باشد.

در این شرایط، راننده می‌تواند بخش زیادی از شتاب‌گیری و کاهش سرعت را تنها با پدال گاز کنترل کند.

فشردن پدال باعث افزایش سرعت می‌شود و با کاهش فشار روی آن، سیستم احیاکننده شروع به کاهش سرعت خودرو می‌کند.

در برخی خودروهای برقی، این سیستم حتی می‌تواند خودرو را به توقف کامل برساند.

رانندگی تک‌پداله به‌ویژه در ترافیک شهری می‌تواند خستگی راننده را کاهش دهد؛ زیرا نیاز به جابه‌جایی مداوم پا میان پدال گاز و ترمز کمتر می‌شود.

بااین‌حال، استفاده از این قابلیت به کمی تمرین نیاز دارد و رانندگان تازه‌کار ممکن است در ابتدا کاهش سرعت خودرو را شدیدتر از حد انتظار احساس کنند.

Regenerative Braking

چرا ترمز احیاکننده همیشه فعال نیست؟

با وجود مزایای متعدد، ترمز احیاکننده محدودیت‌هایی دارد و نمی‌تواند در تمام شرایط با حداکثر توان عمل کند.

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌ها، وضعیت باتری خودرو است. باتری برای ذخیره انرژی بازیابی‌شده باید ظرفیت کافی داشته باشد و بتواند جریان شارژ را دریافت کند.

در برخی شرایط، سیستم مدیریت باتری یا سامانه کنترل پایداری خودرو میزان بازیابی انرژی را کاهش می‌دهد.

شرایطی که عملکرد ترمز احیاکننده محدود می‌شود

شرایط تأثیر بر ترمز احیاکننده
شارژ کامل باتری کاهش یا توقف بازیابی انرژی به دلیل محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی
دمای پایین باتری کاهش توان پذیرش شارژ تا زمان رسیدن باتری به دمای مناسب
ترمزگیری شدید و اضطراری استفاده بیشتر از ترمزهای اصطکاکی برای تأمین نیروی توقف
سرعت بسیار پایین کاهش توان ترمز احیاکننده در برخی خودروها
جاده لغزنده محدود شدن بازیابی انرژی برای حفظ چسبندگی و پایداری
رانندگی در سرازیری امکان بازیابی انرژی بیشتر، در صورت مناسب بودن شرایط باتری

برای مثال، اگر باتری خودرو تا ۱۰۰ درصد شارژ شده باشد، ممکن است ظرفیت کافی برای ذخیره برق تولیدشده هنگام ترمزگیری وجود نداشته باشد.

در چنین شرایطی، شدت ترمز احیاکننده کاهش پیدا می‌کند و سیستم ترمز اصطکاکی در صورت نیاز نیروی توقف را تأمین خواهد کرد.

همین اتفاق ممکن است در هوای سرد نیز رخ دهد؛ زیرا باتری سرد معمولاً توانایی کمتری برای پذیرش جریان شارژ بالا دارد.

بنابراین، کاهش محسوس شدت ترمز احیاکننده در صبح‌های سرد یا بلافاصله پس از شارژ کامل باتری، لزوماً نشانه خرابی خودرو نیست.

آیا ترمز احیاکننده می‌تواند جایگزین ترمز معمولی شود؟

پاسخ منفی است. خودروهای برقی همچنان به سیستم ترمز اصطکاکی متشکل از دیسک و لنت نیاز دارند.

در بسیاری از خودروهای برقی، یک سامانه کنترل الکترونیکی وظیفه تقسیم نیروی ترمز میان موتور الکتریکی و ترمزهای اصطکاکی را برعهده دارد.

در کاهش سرعت‌های ملایم، ممکن است بخش عمده نیروی ترمز توسط موتور الکتریکی تأمین شود. اما هنگام ترمزگیری شدید، توقف اضطراری یا محدود شدن بازیابی انرژی، سیستم ترمز معمولی وارد عمل می‌شود.

این همکاری که با عنوان ترکیب ترمز احیاکننده و اصطکاکی شناخته می‌شود، امکان افزایش بهره‌وری انرژی را بدون حذف قابلیت ترمزگیری ضروری فراهم می‌کند.

بنابراین، حتی در خودروهایی که از رانندگی تک‌پداله پشتیبانی می‌کنند، پدال ترمز همچنان برای کنترل خودرو و توقف اضطراری ضروری است.

Regenerative Braking

آیا استفاده از حداکثر ترمز احیاکننده همیشه به‌صرفه‌تر است؟

یکی از موضوعات موردبحث میان مالکان خودروهای برقی، انتخاب شدت مناسب ترمز احیاکننده است.

برخی رانندگان ترجیح می‌دهند از بیشترین شدت بازیابی انرژی استفاده کنند؛ زیرا در این حالت، خودرو بلافاصله پس از رها کردن پدال گاز شروع به کاهش سرعت می‌کند.

در مقابل، گروه دیگری از رانندگان حرکت آزاد خودرو یا Coasting را ترجیح می‌دهند.

در حالت حرکت آزاد، خودرو بدون دریافت نیروی محرکه قابل‌توجه و با حداقل کاهش سرعت ناشی از ترمز احیاکننده به حرکت ادامه می‌دهد.

از نظر مصرف انرژی، حفظ سرعت و استفاده از انرژی جنبشی موجود در برخی شرایط می‌تواند بهینه‌تر از کاهش سرعت و شتاب‌گیری مجدد باشد.

دلیل این موضوع ساده است: هر بار تبدیل انرژی مکانیکی به برق و سپس تبدیل دوباره برق به انرژی مکانیکی، با مقداری اتلاف همراه خواهد بود.

بنابراین، اگر راننده بتواند بدون نیاز به کاهش سرعت، مسیر خود را ادامه دهد، ممکن است حرکت آزاد به مصرف انرژی کمتری منجر شود.

البته در شرایطی که کاهش سرعت ضروری است، استفاده از ترمز احیاکننده معمولاً نسبت به تبدیل تمام انرژی حرکتی به گرما در ترمزهای اصطکاکی مزیت دارد.

در نتیجه، حداکثر شدت ترمز احیاکننده الزاماً به معنای کمترین مصرف انرژی نیست و بهترین روش رانندگی به شرایط مسیر و نحوه کنترل خودرو بستگی دارد.

کاهش استهلاک لنت و دیسک ترمز؛ مزیت دیگر ترمز احیاکننده

ترمز احیاکننده علاوه بر افزایش بازده انرژی، می‌تواند هزینه‌های نگهداری خودروهای برقی را نیز کاهش دهد.

ازآنجاکه موتور الکتریکی بخش قابل‌توجهی از کاهش سرعت‌های روزمره را بر عهده می‌گیرد، فشار کمتری به لنت‌ها و دیسک‌های ترمز وارد می‌شود.

در نتیجه، قطعات سیستم ترمز اصطکاکی ممکن است نسبت به خودروهای بنزینی مشابه، دیرتر فرسوده شوند.

بااین‌حال، کاهش استفاده از ترمزهای اصطکاکی به معنای حذف نیاز به سرویس و نگهداری آن‌ها نیست. دیسک‌ها همچنان ممکن است دچار خوردگی شوند و قطعات سیستم ترمز نیز باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شوند.

تسلا مدل Y

ترمز احیاکننده چقدر برد خودروهای برقی را افزایش می‌دهد؟

میزان افزایش برد حرکتی ناشی از ترمز احیاکننده برای تمام خودروها یکسان نیست.

عواملی مانند وزن خودرو، توان موتور الکتریکی، ظرفیت باتری، شرایط ترافیکی، شیب مسیر و سبک رانندگی بر میزان انرژی قابل بازیابی تأثیر می‌گذارند.

برای مثال، خودرویی که بیشتر در ترافیک شهری تردد می‌کند، معمولاً فرصت بیشتری برای بازیابی انرژی نسبت به خودرویی دارد که مسافت‌های طولانی را با سرعت ثابت در بزرگراه طی می‌کند.

بااین‌حال، انرژی بازیابی‌شده هرگز برابر با تمام انرژی مصرف‌شده هنگام شتاب‌گیری نیست؛ زیرا بخشی از انرژی در فرایندهای تبدیل و انتقال از دست می‌رود.

به همین دلیل، ترمز احیاکننده را نباید یک منبع تولید انرژی رایگان دانست، بلکه این فناوری راهکاری برای کاهش اتلاف انرژی و استفاده بهینه‌تر از ظرفیت باتری است.

در مجموع، ترمز احیاکننده یکی از فناوری‌هایی است که تجربه رانندگی با خودروهای برقی را از خودروهای بنزینی متمایز می‌کند. این سیستم با تبدیل کاهش سرعت به فرصتی برای شارژ مجدد باتری، به افزایش راندمان، کاهش مصرف انرژی و کاهش استهلاک قطعات ترمز کمک می‌کند.

هرچند این فناوری نمی‌تواند جایگزین کامل ترمزهای معمولی شود، اما نقش مهمی در بهبود عملکرد روزمره خودروهای برقی و استفاده مؤثرتر از انرژی ذخیره‌شده در باتری دارد.